Wat is een eerlijke prijs voor voedsel? Gezond eten is een basisbehoefte en een mensenrecht. Toch zijn steeds meer mensen aangewezen op voedselhulp, terwijl boeren en landarbeiders vaak geen leefbaar inkomen verdienen. Door schommelende wereldprijzen en harde contracten liggen de risico’s vooral bij boer(inn)en.

Daarbovenop worden veel kosten niet meegerekend in de voedselprijs: schade aan milieu en gezondheid, verlies aan biodiversiteit en leefbaarheid van het platteland. Een “eerlijke prijs” is dus niet eenvoudig vast te leggen. Voor Wervel is een faire prijs er één die recht doet aan boer, eter, alle schakels in de keten én de planeet.

Goedkoper voedsel, stijgende kosten

Waar een huishouden in 1973 nog 25% van zijn inkomen aan voedsel besteedde, was dat in 2024 nog slechts 14%. Dat komt door de verregaande industrialisering van de landbouw na de Tweede Wereldoorlog. In naam van voedselzekerheid werd ingezet op schaalvergroting, mechanisatie en chemicaliën.

Bron: statbel

Voedsel werd goedkoper aan de kassa, maar duurder voor het milieu en de samenleving. Overproductie leidde tot voedselverspilling en dumppraktijken, die lokale markten elders onder druk zetten.

Prijsdruk bij de boeren

Boeren zijn vandaag vooral prijsnemers. Ze kennen de prijs van hun melk of groenten vaak pas na levering, terwijl de kosten al gemaakt zijn. Ook contractteelt biedt zekerheid, maar laat weinig ruimte om stijgende kosten door te rekenen.

In de korte keten is dat anders: daar bepalen boeren zelf hun prijs, met meer autonomie en ruimte om rekening te houden met hun reële kosten.

Iets/iemand betaalt de laagste prijs

Achter goedkope voeding schuilen vaak slechte arbeidsomstandigheden, ook in Europa. Van uitgebuite seizoenarbeiders tot moderne slavernij in internationale ketens: de laagste prijs wordt meestal betaald door de zwakste schakel. Is het niet in ons sociale weefsel, dan is het wel in de gezondheid van het ecosysteem, de mensen die erin leven of de toestand van onze planeet.

Tijd voor true pricing?

Bij true pricing worden ook verborgen kosten meegerekend, zoals CO₂-uitstoot of schade aan biodiversiteit. Zo wordt zichtbaar waarom ethische keuzes vandaag vaak duurder lijken.

Toch roept dit vragen op: wie berekent die kosten? Wie ontvangt het geld? En dreigt alles dan niet duurder te worden? True pricing kan onrechtvaardigheden blootleggen, maar is geen eenvoudige wonderoplossing.

Durven we anders denken?

Misschien schiet ons huidige geldsysteem tekort. Wat als gezond basisvoedsel gratis is? Of als prijzen solidair worden bepaald, zoals in sommige CSA’s, waar mensen betalen volgens hun inkomen? Zulke modellen dagen het dominante denken over prijs en waarde uit. Of schiet het huidige monetaire systeem tekort voor een rechtvaardige voedselverdeling?

Wervel en eerlijke prijzen

Wervel brengt burgers, boeren en organisaties samen rond de vraag: wat is een eerlijke prijs voor voedsel? We onderzoeken hoe kosten en risico’s eerlijker verdeeld kunnen worden en welke alternatieven mogelijk zijn wanneer voedsel als een gemeengoed wordt bekeken.

Eerlijke prijzen vragen geen simpele antwoorden, maar wel een open en noodzakelijke discussie.

Zelf aan de slag met eerlijke voeding

Wil je meer over eerlijke voeding leren? Dat kan! Wervel helpt je op weg met inspirerende tools en activiteiten die je kennis verdiepen én je in beweging brengen.

Thematisch boerderijbezoek

Een thematisch boerderijbezoek biedt je praktische inzichten in lokale en duurzame voedselproductie, rechtstreeks vanop het veld. Met deskundige begeleiding, verdieping in een thema en ruimte voor ontmoeting verbindt deze activiteit landbouwpraktijk, deelnemers en gemeenschap.

Speel het AgroTopia spel

Via een speels en coöperatief spel ontdekken deelnemers zelf de knelpunten van het huidige voedselsysteem en hoe agro-ecologie duurzame oplossingen biedt. Na de workshop begrijpen ze de 13 agro-ecologische principes en weten ze hoe ze in hun dagelijks leven kunnen bijdragen aan een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem.