Soms word je moedeloos van de politiek. Zij draait soms iets wat jarenlang werd opgebouwd, terug met één beslissing. Een besparing. Geen kerntaak, de uitleg volgt wel. 

Zo schafte Gent het voedselbeleid na 12 jaar opbouwen in één vingerknip af. Door één schepen, zonder ook maar één duidelijk inhoudelijk argument. Uitermate vreemd voor een democratie. Gelukkig groeit er in Gent van onderuit een initiatief waar bezorgde burgers, boeren, restauranthouders, winkeleigenaars, wetenschappers, beleidsmakers en heel wat andere Gentse doeners zelf een traject rond het Gentse voedselbeleid opzetten. Straf hoe de burger zelf in actie komt als de ‘officiële politiek’ het laat afweten.

Begin 2025 ontvingen vier door de voedselraad goedgekeurde Gentse initiatieven een telefoontje van het kersverse bestuur. 

1. Een basisschool die pioniert met korte keten
2. Een groep vrijwilligers die rond landbouw werkt gericht op gemeenschappen met een migratieachtergrond in Gent
3. Stadswandelingen en podcasts om studenten te bereiken rond gezonde voeding
4. Een samenwerking tussen een boerderij en een woonzorgcentrum 

De vier projecten waren door de jury van de voedselraad goedgekeurd. Ze krijgen nu te horen dat ze niet moeten rekenen op de steun. De Gent-en-Garde-subsidie die reeds tientallen projecten van onderuit mee vorm gaf, en een heel mooie impact realiseert met ronduit bescheiden budget, wordt afgeschaft. Samen met de gehele voedselstrategie en voedselraad van de stad Gent.  

Even terug in de tijd 

In 2013 neemt Gent een pioniersrol in. Eén van de allereerste steden in heel Europa die ervoor kiest om haar beleid te richten op het voedingssysteem. Steden waren verleerd om zich bezig te houden met waar hun voeding vandaan komt. Dat is toch het werk van de supermarkten? 

Gent realiseert zich dat ze een positieve impact kan hebben. Het ondersteunt landbouw door het opzetten van logistieke netwerken, het voorzien van een subsidie voor korte keten of teeltdiversificatie, publieke gronden voor landbouw of te luisteren naar landbouwers bij het opzetten van een landbouwvisie. 

De toegang tot gezonde voeding voor kwetsbare groepen verbetert, foodsavers (een distributieplatform voor overschotten, die sociaal herverdeeld) start op en er komt samenwerking met wijkgezondheidscentra. 

Er is een voedselraad die zich buigt over een strategie en waar nieuwe ontmoetingen lokaal groeien- tussen ABS, VELT, ProVeg en het OCMW, om maar een voorbeeld te geven. Tientallen projecten worden ondersteund en de Gentse burger, boer én ondernemer zet zich met vol enthousiasme in om een rol te spelen in het verduurzamen van het Gentse voedsel-ecosysteem. Internationaal lauweren ze Gent erom. Gent valt in de prijzen en haalt Europese middelen om zich te versterken. Veel andere steden volgen, Gent is steeds een inspirerend voorbeeld.

Zoiets schaf je toch niet af? 

Dus toch. 

Als reactie op het ontstaan van deze plotselinge leegte, gebeurde er iets opmerkelijks in Gent. De teleurstelling bij de Gentse burger  is zo groot dat zij zelf in actie komen. De Gentse Stadsacademie (een initiatief van de universiteit waar thesiswerk wordt ingezet voor lokale problemen en in samenwerking met Voedsel Anders, Reset.Vlaanderen en een groep vrijwilligers) organiseert op korte tijd drie sessies. Het doel: samen een toekomstpad uittekenen om in Gent een nieuw voedselbeleid op te zetten.

Meer dan 100 mensen namen spontaan deel en droegen actief bij aan het opzetten van een concreet plan om de volgende jaren zelf aan de slag te gaan. Boer, burger, horeca, verwerker, beleidsmaker, onderzoeker… Allen participeren om in Gent een sterker netwerk dan tevoren op te zetten. De groep staat open voor iedereen die rond rechtvaardige en ecologisch gericht landbouw en voeding wil samenwerken. 

In een eerste sessie denken we na over wat verloren dreigt te gaan en waar nieuw enthousiasme groeit. In een tweede sessie verkennen deelnemers hoe de kracht van collectief denken elkaar versterkt: drie initiatieven (Landbouwbrigades, de Koer, Beweging van mensen met een laag inkomen en kinderen) stellen zichzelf voor, en de groep denkt samen,hoe kunnen we dit sterker maken? Een derde sessie focust op de vraag hoe een netwerk van burgers stand kan houden gedurende een volledige legislatuur.

Uit de gesprekken komen duidelijke paden naar boven. Er zijn mensen die willen verderwerken rond het verbinden van boer en burger door zoveel mogelijk Gentenaars in contact te brengen met de landbouw (o.a. 160 landbouwers in het ruime Gentse) die hen voedt — via maaltijden, meewerkdagen en educatieve activiteiten. Ideeën variëren van een maandelijkse boerenkeuken in telkens een andere wijk tot initiatieven die de afzetmarkt van boeren bij Gentse instellingen versterkt. 

Anderen willen het systeem van de Sécurité sociale de l’alimentation voor Gent verkennen. Een mechanisme waar burgers een fonds delen om iedereen toegang te geven tot correct vergoede duurzame voeding. Tot slot willen anderen in concrete Gentse wijken aan de slag met het aanpakken van voedselgerelateerde uitdagingen. 

Dit Gentse engagement betekent échte impact op het veld, gedragen door boeren en inwoners. Gent bestaat niet alleen voor een vijfde uit landbouwgrond, daarnaast verpacht de stad 1.800 hectare publieke landbouwgronden aan 160 landbouwers in de wijdere omgeving. Gent zoekt met de landbouwvisie actief naar herstel met de rurale omgeving en samenwerking met de landbouwers.

De pistes zijn vooral een sterk startpunt. Een kerngroep buigt zich momenteel over het vervolg. Het doel: een door burgers gedragen netwerk uitbouwen dat inzet op collectieve actie, samen leren, kennis delen en elkaar ondersteunen. Binnenkort oogsten we de rijkheid aan ideeën tijdens een terugkoppelingsdag.  

Een politieke keuze schafte het Gentse voedselbeleid af. Zo ook was het een politieke daad van de burgers die in actie schoten. Maar wat betekent dat vandaag nog, een politieke keuze? Is het een goed doordachte afweging van het algemeen belang, of steeds vaker de persoonlijke voorkeur van iemand die verkozen is? 

Zonder duidelijke verantwoording wordt beleid geschrapt dat werkt en gedragen is: het voedselbeleid en natuur- en klimaateducatie in Gent. Of op Vlaams niveau de MOS-werking en gehele cel educatie voor duurzame ontwikkeling, om maar een aantal voorbeelden te noemen. Terwijl we ermee bezig zijn: waarom schrappen we meteen ook niet het stikstofbeleid? Moet een politieke keuze niet net betekenen dat belanghebbenden mee richting geven? Dat er continuïteit is in beleid rond voedsel, landbouw, natuur en klimaat, voor de toekomstige zonen en dochters, met begrip voor boeren en hun autonomie op de lange termijn.  Helaas is duurzaamheid geen hype in een partijpolitiek debat. Het is echt. 

Interessante links: 

https://stadsacademie.be/agenda/voedselbeleid-in-luik-en-namen

https://stadsacademie.be/agenda/een-nieuwe-toekomst-voor-het-gentse-voedselbeleid

Open brief Nieuwsblad (open brief die we schreven en waar schepen Braecke amper op reageerde)https://www.gentsmilieufront.be/actueel/duurzame-consumptie/een-voedselstrategie-die-engagement-voedt-honger-je-niet-uit/